Pilots gedelegeerd toezicht

De resultaten vormen de basis om het gemeentelijk toezicht bij private partijen onder te brengen. Echter, er is ook inzicht ontstaan in barrières die weggenomen moeten worden voordat private partijen aan de slag kunnen.

Het ministerie van BZK, de gemeente Den Haag en de gemeentelijke corporaties Vestia, Staedion en Haag Wonen zijn medio 2011 een praktijkproef gestart in het kader van het advies van de commissie Fundamentele Verkenning Bouw. De hoofddoelstelling van de praktijkproef is na te gaan in hoeverre de slagzin “Privaat wat kan, publiek wat moet” haalbaar is. De focus ligt op het bouwtoezicht in de realisatiefase.

Een CBB-opzichter voert het gedelegeerde toezicht uit. Hij registreert zijn inspecties in Knooble, een door CBB ontwikkelde webapplicatie, op basis van het model “Bouwtoezicht Op Maat”. De gemeente kan inloggen in Knooble, waardoor zij mee kan kijken in de uitgevoerde inspecties en daarmee eenvoudig het systeemtoezicht kan uitvoeren. Knooble wordt ook gebruikt om de vergunningsstukken op te slaan en de communicatie vast te leggen tussen gemeente, CBB, vergunninghouder en aannemer.

De volgende ervaringen zijn opgedaan. Private partijen kunnen de functie van gedelegeerd toezichthouder goed uitvoeren, op technisch vlak hebben zij meer dan voldoende kennis. Nadere afstemming in taken tussen private partij en gemeente is nodig. De discussie over de hoogte van de leges en de communicatielijnen met de vergunninghouder vraagt nog om een antwoord.

De rol van gedelegeerd toezichthouder is fundamenteel anders dan die van een bouwkundig opzichter. De focus voor de gedelegeerd toezichthouder is veel meer gericht op aspecten uit de vergunning en omgevingsfactoren, terwijl een bouwkundig opzichter kijkt naar de contractuele afspraken met de opdrachtgever. Binnen deze pilot zagen we dat de reguliere opzichter in eerste instantie ging “leunen” op de gedelegeerd toezichthouder. De gedelegeerd toezichthouder wist grote problemen te voorkomen, onder andere met betrekking tot de consoles van de balkons. Tevens had de gedelegeerd toezichthouder in het begin de neiging om te varen op de visie van de adviseurs van de vergunninghouder, in plaats van het oordeel te vragen van de gemeentelijke adviseurs. Het leggen van de goede focus blijkt uiteindelijk geen probleem te zijn, het is een bewustwordingsproces.

De gedelegeerd toezichthouder moet in de omgeving van het bouwproject werken of wonen. Alleen dan zijn de vaak kortdurende bouwplaatsbezoeken efficiënt uit te voeren om niet teveel reistijd te krijgen. Het is een bijkomend voordeel als men bekend is met locale omstandigheden zoals de bodemgesteldheid, het beleid ten aanzien van omgevingsveiligheid, doorstroming openbaar vervoer of bereikbaarheid van hulpverleningsdiensten.

Gemeentelijk opzichters werken vaak “just-in-time”, waarmee men bedoelt dat zij op afroep direct beschikbaar zijn om te handelen. De gemeente constateert dat “just-in-time” in feite 3 weken te laat is, dat zij volgend optreedt en niet sturend. Zo ontstaat de situatie dat het gedoogd wordt dat partijen zich niet houden aan de in de vergunning gestelde indieningtermijnen van met name constructiegegevens. Deze “just-in-time” werkwijze maakt het voor de gedelegeerd toezichthouder lastig om steeds onverwachts in te moeten springen. Opvoeden van de marktpartijen is noodzakelijk, willen zij de verantwoordelijkheid kunnen dragen.

De gedelegeerd toezichthouder moet zich onafhankelijk opstellen van de vergunninghouder. In de pilot betaalt de corporatie de gedelegeerd toezichthouder. Hoewel de onafhankelijkheid in deze pilot geen probleem is, wordt geconstateerd dat het betaald worden door de vergunninghouder de onafhankelijkheid onder druk kan zetten. Het uitvoeren van systeemtoezicht door de gemeente of het certificeren van gedelegeerd toezicht kunnen bijdragen tot de gewenste onafhankelijkheid.

Er zal een oplossing gevonden moeten worden voor het bekostigen van het gedelegeerde toezicht. Er leven nog veel vragen: gaan we naar een duaal stelsel waarbij de vergunninghouder kan kiezen wie het toezicht houdt? Wie betaalt dat toezicht? Wat gebeurt er met de hoogte van de leges? Moet het toezicht kostendekkend zijn of houden we een systeem zoals we dat nu kennen, waarin de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen?

Het werken met Knooble blijkt een prima instrument te zijn voor de gemeente om over de schouders mee te kijken. Er wordt een logboek bijgehouden van de bevindingen, inspecties worden vastgelegd. Dat maakt de werkwijze van de gedelegeerd toezichthouder transparant waardoor direct een basis van vertrouwen ontstaat. Een aandachtspunt van meer organisatorische aard is het beschikbaar hebben van ingediende en goedgekeurde stukken ná vergunningverlening. Binnen de gemeente vindt dat nu ook buiten het zicht van de opzichter plaats. Hiervoor biedt het regulier uploaden van goedgekeurde stukken in Knooble een oplossing, omdat de gegevens direct oproepbaar zijn.

De gedelegeerd toezichthouder heeft juridische kaders nodig om de publieke taak eenduidig en verantwoord te kunnen vervullen. De inspectiepunten en de risicoprofielen liggen vast, maar interventiemaatregelen zoals het stilleggen van de bouw of het ingrijpen bij trillingsgevoelig heiwerk vereisen duidelijke taakafspraken.

Er worden op dit moment meerdere pilots uitgevoerd in Nederland. CBB is ook betrokken bij een project in Veghel, waar iedereen positief is. Andere partijen hebben ook hun ervaring opgedaan. Het ontbreekt op dit moment nog aan sturing op landelijk niveau. Hiervoor heeft CBB contacten gelegd met Wico Ankersmit, directeur van de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht, met als doel ervaring en kennis te gaan bundelen. Het juridisch kader, de leges en de vorm waarin “privaat wat kan” succesvol is te implementeren, vraagt om sturing van bovenaf, gevoed door ervaring vanuit de gemeenten.